ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΗΘΟΠΑΙΔΕΙΑΣ

* Ο κυριότερος «φορέας» Ηθοπαιδείας είναι ο ίδιος ο Δάσκαλος – ακόμη κι όταν δέν έχει τέτοιαν πρόθεση.

ΤΟ ΒΗΜΑ – Θεοδόσης Τάσιος 2/12/2007

1. Πολλοί θα συμφωνούσαν οτι η παρούσα γενιά έχει υποχρέωση απέναντι στην επόμενη, όχι μόνον να την διδάξει Τριγωνομετρία και Μουσική, αλλά και να την μυήσει στην αναζήτηση (προσωπικά βιωμένων απ’ τον Μαθητή) Αξιών που (i) θα ηδύνουν την Ύπαρξη μέσω της Φιλότητας, και (ii) θα υποστηρίξουν την Πράξη μέσω της Αλληλεγγύης. Ετούτη η αξιολογική μύηση, ΔΕΝ είναι μετακένωση γνώσεων, ούτε απόκτηση δεξιοτεχνιών μέσω εθισμού (όπως λ.χ. φαίνεται να πιστεύει το γυμνασιακό-μας βιβλίο «Πολιτική Αγωγή», το οποίο υποστηρίζει ότι «για να τοποθετηθείς υπεύθυνα, απαιτείται να έχεις βασικές γνώσεις [οκτώ Επιστημών]»). Πώς λοιπόν θα ασκήσομε Ηθοπαιδείαν;

2. Θα θυμίσομε πρώτα στον έφηβο, (αυτό που η ιστορική πείρα αλλά και τα δικά-του βιώματα λένε) ότι οι υπαρξιακές Ανάγκες για «αυτοσυντηρησία» και για «αυτοεπιβεβαίωση στα μάτια του Συνανθρώπου» είναι αξεχώριστες. Θα του θυμίσομε όμως επίσης ότι οι περισσότερες Ανάγκες είναι αντιφατικές μεταξύ τους, κι ότι η αναζήτηση ενός «βέλτιστου» ανάμεσα σ’ αυτές, θα είναι μια θεμελιώδης προσωπική υπόθεση – η οποία θα διευκολυνθεί με την έμμονη αναζήτηση Αξιών, που θα με διευκολύνουν για την εκάστοτε επίτευξη αυτού του «βέλτιστου». Έτσι ο έφηβός-μας θα κατανοήσει ότι ο ηθικός βίος δεν έχει πολλήν σχέση με την υπακοή σε εξωγενείς εντολές, αλλά διάγεται τόσο πιο ευτυχισμένα όσο κανείς ασκείται στην υπεύθυνη επίλυση διλημμάτων – απολαμβάνοντας την ίδιαν ώρα το γλυκόπικρο κρασί των ψυχοσωματικών συνεπειών των επιλογών-του. Και, το κυριότερο, στον προβληματισμό-μας θα μπάσομε και τη γεωγραφική και τη χρονική διάσταση: Αν ο έφηβος αφουγκρασθεί τις συγκινήσεις-του, μπορεί να συνειδητοποιήσει την ηδονή που νοιώθει όταν στερείται 20 ευρώ εδώ, για να ανακουφισθεί ένας άλλος στο Σουδάν. Ή όταν αποφασίσει να κάνει οικονομία ρεύματος σήμερα, για να γλιτώσουν αύριο τα εγγόνια-του απ’ τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Ή όταν παρά τις αντιξοότητες εμμένει στην πολιτική θέση που ενσυνείδητα αποφάσισε, προγευόμενος τη χαρά που θα απολαύσει ο λαός στο μέλλον χάρις στη δική-του θυσία. Κι ότι κανένα πιλάφι παραδείσου δεν μπορεί να υποκαταστήσει την υποστασιακή πληρότητα που νοιώθει την ίδια ώρα που υπόκειται σ’ αυτές τις στερήσεις! Η αμοιβή-του είναι «εδώ και τώρα» κι όχι «εκεί και ύστερα»· ετούτη τη βιωματική πηγή χαράς πρέπει να τον βοηθήσομε ν’ ανακαλύψει μέσα του ο έφηβος μέσω της Ηθοπαιδείας. Και είναι ετούτο ένα μέγιστο πολιτικό διακύβευμα, πέραν του βασικού στόχου της ατομικής ολβιότητας των παιδιών-μας. Ιδίως εν όψει του τρέχοντος συρμού να γίνομε φρόκαλα παρασυρόμενα στο αδιέξοδο «ότι φάμε κι ότι πιούμε κι ότι αρπάξομε».

3. Λοιπόν; Τί παιδευτικές μεθόδους διαθέτομε προς τούτο; Πάντως, όχι την ξύλινη επανάληψη εντολών (συνοδευόμενη από αμοιβές που προσφέρουν οι γονείς ή οι θεοί).Ούτε βιβλία «Αγωγής», τα οποία απλώς περιγράφουν τους μηχανισμούς της πολιτικής πράξης: Οι ηθικές επιλογές του Ατόμου, κείνται ανάντη των πολιτικώς αναζητούμενων προτεραιοτήτων της Κοινότητας.

Τα υπόλοιπα είναι κομματικός φαρισαϊσμός.
Ιδού όμως συντομότατα το διατιθέμενο για την Ηθοπαιδεία πιθανό οπλοστάσιο, το οποίο θα στηρίζεται στο ζωντανό Παράδειγμα και στην ενεργοποίηση της Αυτενέργειας:
α) Πειστικά παραδείγματα εμβληματικών διλημμάτων και αντίστοιχων πράξεων σπουδαίων, θα τα αρυσθούμε απ’ τη λογοτεχνία, απ’ τις παραστατικές τέχνες (θέατρο, κινηματογράφος, τηλεόραση), καθώς και από προβεβλημένα σύγχρονα κοινωνικά περιστατικά. Η εντόπιση, η ανάλυση και η επικοινωνιακή παρουσίαση των ζωογόνων αυτών Παραδειγμάτων, θα είναι συνεχές αντικείμενο σημαντικών κέντρων εκπαιδευτικής έρευνας και αλληλόδρασης με συλλογικά όργανα διδασκόντων (υπό τον όρο βέβαια ότι θα ξεπεζέψουν τον συνήθως μονόπλευρα καταγγελτικόν πήγασο, και θα συν-εργασθούν).
Ο κυριότερος όμως «φορέας» Ηθοπαιδείας είναι προφανώς, ο ίδιος ο Δάσκαλος – ακόμη κι όταν δεν έχει τέτοιαν πρόθεση: «Η ίδια η ζωή-σου γίνεται διδακτέα ύλη», λέει στον Δάσκαλο ο J. Hayward. Ακόμη κι απ’ τον τρόπο που ντύνεσαι, που μιλάς, που συμπεριφέρεσαι, – έστω κι αν δεν διδάσκεις τίποτα σχετικό. Εσύ είσαι το μεγάλο, έμμονο, καθημερινό παράδειγμα. Τα ειδικά ερευνητικά κέντρα για τα οποία έγινε λόγος στα προηγούμενα, θα μελετήσουν τα αναγκαία μετεκπαιδευτικά (μετακαλλιεργητικά) προς τούτο προγράμματα. Κι όλοι εμείς θα το πάρομε απόφαση να διπλασιάσομε τους μισθούς των Δασκάλων, και να ουσιαστικοποιήσομε τις προσλήψεις και τις αδιάκοπες επιθεωρήσεις – κανείς δεν δικαιούται να κάνει τσιφλικάκι το μέλλον του Λαού μας.
β) Τα προγράμματα Ηθοπαιδείας όμως θα ολοκληρώνονται και με ασκήσεις ηθικής Αυτενέργειας των Μαθητών, οργανώνοντας στο σχολείο σχετικά Παίγνια (ανατίθενται ρόλοι σε περιγραφόμενα κοινωνικά περιστατικά, και παρακολουθείται η αλληλόδραση των Μαθητών-Παραγόντων του Παιγνίου) και Συμβάματα (happenings, παρεμβάσεις στην τοπική κοινωνία, με μεγαλύτερο ποσοστό πρωτοβουλίας Μαθητών).
γ) Πρέπει όμως να ομολογηθεί ότι (δυστυχώς) είναι έξω απ’ το σχολείο όπου ασκείται η ισχυρότερη δράση Ηθοπαιδείας ή Ανηθοπαιδείας: Απ’ την (κραυγαλέα ενίοτε) ακαταλληλότητα των Γονιών, μέχρι τα ξεφωνημένα παραδείγματα που επιβάλλει μέγα μέρος του έντυπου και του τηλεοπτικού μερκαντιλισμού. Τα εκπαιδευτικά ερευνητικά-μας κέντρα, θα μελετήσουν αντίμετρα και προς αυτήν την κατεύθυνση.
Πολύ δύσκολα, έ; Μα φυσικά δυσκολότατα, μακρόπνοα και δαπανηρότατα. Αλλά, διερωτώμαι, από πού αλλού περιμένετε την ανάκαμψη – ιδίως όταν γνωρίζομε τώρα ότι το βαρέλι ΔΕΝ έχει πάτο;